Een Kritische Analyse van de Tweede Kamerverkiezingen 2023
De verkiezingen van 2023 werden geframed als een 'rechtse aardverschuiving'. Toch behaalde de winnende partij, de PVV, slechts 23,5% van de stemmen. In een versplinterd politiek systeem kan een minderheid tot winnaar worden gekroond, waardoor een mandaat wordt gefabriceerd dat niet het geheel weerspiegelt. Deze analyse deconstrueert de uitslag en onthult deze niet als een plotselinge populistische golf, maar als het berekende resultaat van specifieke demografische trends en een media-ecosysteem dat de meest betrouwbare kiezers voorbereidde op een ruk naar rechts.
De Anatomie van het Electoraat
Een Kritische Analyse van de Tweede Kamerverkiezingen 2023
De verkiezingen van 2023 werden geframed als een 'rechtse aardverschuiving'. Toch behaalde de winnende partij, de PVV, slechts 23,5% van de stemmen. In een versplinterd politiek systeem kan een minderheid tot winnaar worden gekroond, waardoor een mandaat wordt gefabriceerd dat niet het geheel weerspiegelt. Deze analyse deconstrueert de uitslag en onthult deze niet als een plotselinge populistische golf, maar als het berekende resultaat van specifieke demografische trends en een media-ecosysteem dat de meest betrouwbare kiezers voorbereidde op een ruk naar rechts.
De Anatomie van het Electoraat
77,7%Opkomst10,47MAbsolute Aantal Stemmen22,3%Niet GestemdLeeftijdsgroep Kiesgerechtigden Aantal Stemmers (Opkomst) Aandeel in Opkomst 18-54 jaar 7.789.150 ~5.803.865 (~74,5%) ~55,4% 55+ jaar 5.684.600 ~4.661.372 (~82,0%) ~44,6% Totaal 13.473.750 10.465.237 100%
Bron: CBS, Kiesraad, Ipsos. Berekeningen gebaseerd op officiële data en geschatte opkomst per leeftijdsgroep.
| Leeftijdsgroep | Kiesgerechtigden | Aantal Stemmers (Opkomst) | Aandeel in Opkomst |
|---|---|---|---|
| 18-54 jaar | 7.789.150 | ~5.803.865 (~74,5%) | ~55,4% |
| 55+ jaar | 5.684.600 | ~4.661.372 (~82,0%) | ~44,6% |
| Totaal | 13.473.750 | 10.465.237 | 100% |
Bron: CBS, Kiesraad, Ipsos. Berekeningen gebaseerd op officiële data en geschatte opkomst per leeftijdsgroep.
Het Doorslaggevende Cohort: De 55+ Kiezer
Oudere kiezers zijn het meest betrouwbare en demografisch significante blok in Nederland. Terwijl de deelname van andere groepen fluctueert, komt het 55+ cohort consistent opdagen om te stemmen. Hun voorkeuren hebben daardoor een onevenredige impact op het eindresultaat. De verkiezingen van 2023 waren hierop geen uitzondering.
Oudere kiezers zijn het meest betrouwbare en demografisch significante blok in Nederland. Terwijl de deelname van andere groepen fluctueert, komt het 55+ cohort consistent opdagen om te stemmen. Hun voorkeuren hebben daardoor een onevenredige impact op het eindresultaat. De verkiezingen van 2023 waren hierop geen uitzondering.
Electoraat Gedomineerd door Ouderen
Kiesgerechtigden 50+ (52%)Kiesgerechtigden 18-49 (48%)Meer dan de helft van alle kiesgerechtigden is 50 jaar of ouder. Bron: CBS.
Meer dan de helft van alle kiesgerechtigden is 50 jaar of ouder. Bron: CBS.
Hoe het 55+ Cohort de Coalitie Aandreef
~71%Van de 55+ kiezers stemde op een van de vier huidige coalitiepartijen (PVV, VVD, NSC, BBB).Deze concentratie van steun binnen het meest betrouwbare kiezersblok was doorslaggevend. Bron: Synthese van NKO 2023 & Ipsos-analyse.
Partij Totaal Aantal Stemmen Geschat Aantal 55+ Stemmers Aandeel 55+ in Achterban PVV 2.450.878 ~1.200.930 ~49% VVD 1.589.519 ~969.607 ~61% NSC 1.343.287 ~832.838 ~62% BBB 485.551 ~281.620 ~58% Totaal Coalitie 5.869.235 ~3.284.995 ~56%
Bron: Kiesraad, Ipsos. Berekeningen tonen dat meer dan de helft van de coalitie-achterban 55+ is.
Deze concentratie van steun binnen het meest betrouwbare kiezersblok was doorslaggevend. Bron: Synthese van NKO 2023 & Ipsos-analyse.
| Partij | Totaal Aantal Stemmen | Geschat Aantal 55+ Stemmers | Aandeel 55+ in Achterban |
|---|---|---|---|
| PVV | 2.450.878 | ~1.200.930 | ~49% |
| VVD | 1.589.519 | ~969.607 | ~61% |
| NSC | 1.343.287 | ~832.838 | ~62% |
| BBB | 485.551 | ~281.620 | ~58% |
| Totaal Coalitie | 5.869.235 | ~3.284.995 | ~56% |
Bron: Kiesraad, Ipsos. Berekeningen tonen dat meer dan de helft van de coalitie-achterban 55+ is.
De Productie van Instemming: Het Media-Ecosysteem
Hoe worden de opvattingen van dit doorslaggevende cohort gevormd? Data toont een sterke afhankelijkheid van traditionele media, met name lineaire televisie—een landschap dat wordt gedomineerd door commerciële zenders met een rechts-leunend perspectief en publieke omroepen die vatbaar zijn voor politieke invloed.
Hoe worden de opvattingen van dit doorslaggevende cohort gevormd? Data toont een sterke afhankelijkheid van traditionele media, met name lineaire televisie—een landschap dat wordt gedomineerd door commerciële zenders met een rechts-leunend perspectief en publieke omroepen die vatbaar zijn voor politieke invloed.
TV Marktaandeel & Politieke Kleur
NPO 122.0%RTL 415.1%SBS 610.8%NPO 27.0%RTL 74.5%NPO 34.0%RechtsCentrum-RechtsNeutraal/PubliekCentrum-LinksMarktaandeel voor 2023. Politieke kleur gebaseerd op gevestigde analyses. Bron: Stichting KijkOnderzoek (SKO), Wikipedia.
Marktaandeel voor 2023. Politieke kleur gebaseerd op gevestigde analyses. Bron: Stichting KijkOnderzoek (SKO), Wikipedia.
Een Kritische Analyse: De Visie van Chomsky
1. De Illusie van het Mandaat
In een versplinterd meerpartijenstelsel wordt het winnen van de grootste minderheid van de stemmen (23,5%) geframed als een 'aardverschuiving'. Dit narratief fabriceert een gevoel van overweldigende publieke consensus die niet bestaat. Het dient om een politieke agenda te legitimeren waar een grote meerderheid van het electoraat niet voor heeft gestemd, waardoor oppositie wordt gesmoord en een indruk van onvermijdelijkheid wordt gewekt. Het daadwerkelijke mandaat is veel zwakker dan wordt voorgesteld en vertegenwoordigt minder dan één op de vier kiezers die zijn komen opdagen.
In een versplinterd meerpartijenstelsel wordt het winnen van de grootste minderheid van de stemmen (23,5%) geframed als een 'aardverschuiving'. Dit narratief fabriceert een gevoel van overweldigende publieke consensus die niet bestaat. Het dient om een politieke agenda te legitimeren waar een grote meerderheid van het electoraat niet voor heeft gestemd, waardoor oppositie wordt gesmoord en een indruk van onvermijdelijkheid wordt gewekt. Het daadwerkelijke mandaat is veel zwakker dan wordt voorgesteld en vertegenwoordigt minder dan één op de vier kiezers die zijn komen opdagen.
2. De Media-Demografische Feedbackloop
Macht wordt behouden door het beheersen van het narratief dat aan belangrijke demografische groepen wordt geleverd. Het meest betrouwbare kiezersblok (55+) consumeert nieuws overwegend via traditionele televisie. Deze mediaruimte wordt gedomineerd door zenders die ofwel commercieel gemotiveerd zijn om rechts-populisme te bevoordelen (RTL, Talpa/SBS), ofwel publieke omroepen (NPO) zijn die nationale debatten framen rond door de overheid geleide thema's. Kwesties als immigratie en veiligheid worden uitvergroot, terwijl systemische economische of klimaatproblemen worden gebagatelliseerd, wat een mediafilter creëert dat aansluit bij de gesprekspunten van rechtse partijen.
Macht wordt behouden door het beheersen van het narratief dat aan belangrijke demografische groepen wordt geleverd. Het meest betrouwbare kiezersblok (55+) consumeert nieuws overwegend via traditionele televisie. Deze mediaruimte wordt gedomineerd door zenders die ofwel commercieel gemotiveerd zijn om rechts-populisme te bevoordelen (RTL, Talpa/SBS), ofwel publieke omroepen (NPO) zijn die nationale debatten framen rond door de overheid geleide thema's. Kwesties als immigratie en veiligheid worden uitvergroot, terwijl systemische economische of klimaatproblemen worden gebagatelliseerd, wat een mediafilter creëert dat aansluit bij de gesprekspunten van rechtse partijen.
3. De Falende Brandmuur & De Keuze voor Echte Verandering
Het normaliseren van extreemrechts door de VVD is geen nieuw fenomeen. Het cordon sanitaire tegen extreem rechts werd al doorbroken met de opkomst van de LPF en later met de gedoogconstructie van Rutte I met de PVV. Beide keren liep dit verkeerd af en leidde het tot instabiliteit en verdere polarisatie. De geschiedenis herhaalt zich nu, maar met een cruciale ironie: de 55+ kiezer die verandering eist, stemt op partijen die een voortzetting zijn van de VVD-politiek die de afgelopen 15 jaar de problemen heeft veroorzaakt of verergerd.
Het is van ultiem belang dat de 55+ kiezer inziet dat als men échte verandering wil in koopkracht, zorg en bestaanszekerheid, een stem op GroenLinks-PvdA de enige logische keuze is. Een stem op de huidige coalitie of "centrum rechtse" partijen is een stem voor méér van dezelfde ellende. Voor de 55-plusser zelf is die ellende vervelend, maar voor andere, kwetsbaardere bevolkingsgroepen betekent het een ronduit nog verdere verslechtering van hun positie.
Reacties