Gefaciliteerde haat: Waarom de Nederlandse polderaanpak de voedingsbodem voor extreemrechts In stand houdt
Hieronder volgt een strikte taaltechnische, feitelijke en vergelijkende analyse die blootlegt hoe dit perspectief onbedoeld bijdraagt aan de instandhouding en facilitering van het probleem, in plaats van de oplossing.
1. Taaltechnische Analyse: De Retoriek van de 'Onderstroom'
Sterkenburg gebruikt specifieke metaforen en passieve constructies die de politieke verantwoordelijkheid en de ideologische aard van extreemrechts geweld depolitiseren.
Natuurlijke metaforen ("golven", "onderstroom", "uitbarsting"): Door te spreken over golven die "iedere keer weer in golven terugkeren" of een "uitbarsting", wordt extreemrechts geweld geframed als een soort onvermijdelijk natuurverschijnsel of een meteorologisch patroon. Dit haalt de actieve daderschap en de politieke/maatschappelijke verantwoordelijkheid weg. Golven overkomen je; je kunt ze niet vervolgen.
Het 'therapeutiseren' van ideologie ("boosheid over het beleid", "ruimte en erkenning"): Sterkenburg stelt dat er gekeken moet worden naar "hoeveel ruimte en erkenning er gegeven wordt aan boosheid over het beleid". Dit reduceert een diepgewortelde, racistische en fascistische ideologie tot louter 'onvrede' of 'boosheid' over overheidsbeleid. Dit is een klassieke polderreflex: extreemrechts radicalisme wordt behandeld als een sociaal-psychologisch probleem dat opgelost kan worden met betere communicatie en 'erkenning'.
De paradox van de 'ideologische bril': Zij stelt dat acties te veel worden bezien vanuit "openbare orde" en te weinig vanuit een "ideologische bril". Dit lijkt een scherpe observatie, maar in de volgende zin neutraliseert ze dit door te stellen dat "politiek geen therapie is" (via Beatrice de Graaf). Hiermee sluit ze de deur voor een fundamenteel ideologisch of politiek weerwoord vanuit de staat. De staat moet blijkbaar "normeren" (grenzen stellen aan gedrag), maar weigert de achterliggende politieke strijd aan te gaan.
2. Feitelijke Analyse en de Blinde Vlekken van het 'Incidenten-narratief'
Sterkenburg probeert historisch aan te tonen dat extreemrechts geweld structureel is (verwijzend naar Rob Witte), maar haar eigen historische bloemlezing bewijst de institutionele tekortkoming van de Nederlandse aanpak.
Het overleven van netwerken: Ze merkt terecht op dat verboden (zoals op CP'86) of strafrechtelijke vervolging (zoals bij de DTG – Dutch Self-Defense Organization) individuen niet stopt; ze hergroeperen zich onder een nieuwe naam. Wat ze hier echter niet analyseert, is waarom het Nederlandse overheidsapparaat er decennialang niet in is geslaagd om deze netwerken structureel te ontmantelen.
Het negeren van institutionele facilitering: Ze noemt de rellen in Rotterdam (1972) en Schiedam tegen Turkse gastarbeiders, en de moord op Kerwin Duijnmeijer (1983). Wat ontbreekt, is de kritische analyse van de context: de rol van de politie, de trage erkenning van racistische motieven door het OM, en de wijze waarop het politieke debat (toen al) de daders deels normaliseerde onder het mom van "wijkonvrede". Haar geschiedschrijving blijft daardoor steken in een opeenvolging van symptomen.
3. Het Polderperspectief versus Buitenlandse Experts
De Nederlandse aanpak van radicalisering verschilt fundamenteel van landen die intensiever met de erfenis van fascisme of structureel racisme worstelen (zoals Duitsland, het Verenigd Koninkrijk of de VS).
Buitenlandse experts (zoals de Duitse autoriteiten na de herhaalde onthullingen rondom extreemrechtse netwerken in de Bundeswehr en politie, of Britse onderzoekers naar Stochastic Terrorism) wijzen erop dat het faciliteren van het narratief van 'de bezorgde burger' juist de voedingsbodem creëert voor geweld. Door het continu te hebben over "ruimte geven aan boosheid", legitimeer je de premissen van extreemrechts (bijvoorbeeld dat minderheden de oorzaak zijn van de problemen van de 'witte arbeidersklasse').
4. De Paradox van het 4 en 5 Mei Comité: Selectieve Normering
De positie van Sterkenburg binnen het Nationaal Comité 4 en 5 mei – in de context van de controverse rondom de uitsluiting van rapper Sef vanwege zijn pro-Palestijnse/anti-oorlogsstandpunten – legt de diepere ideologische dynamiek bloot.
Hier wreekt zich de polderlogica van "politiek is geen therapie" en het zogenaamde "normeren":
Asymmetrische uitsluiting: Terwijl er aan de ene kant (zoals in haar LinkedIn-post) wordt gepleit voor "ruimte en erkenning voor boosheid over het beleid" wanneer het gaat om een (vaak rechts-populistische of extreemrechtse) onderstroom, wordt er aan de progressieve/linkse zijde direct en snoeihard "genormeerd".
De 'Neutraliteits-val': Het comité presenteert zichzelf als een apolitiek, verbindend orgaan. Echter, door een kunstenaar uit te sluiten die zich kritisch uitlaat over geopolitiek of institutioneel onrecht, maakt het comité een diep politieke keuze. Het beschermt de status quo.
Facilitering van extreemrechts: Dit is precies hoe deze benadering deel wordt van het probleem. Door kritisch links (pro-Palestijns, anti-koloniaal, intersectioneel antifascistisch) te framen als 'te gepolitiseerd', 'polariserend' of 'buiten de norm', verschuift het Overton-venster (het spectrum van wat acceptabel is in het publieke debat) naar rechts.
De Kern van het Probleem: > Terwijl linksactivisme effectief wordt gecensureerd of gemarginaliseerd onder het mom van de openbare orde en "verbinding", krijgt de rechts-radicale onderstroom steevast sociologische 'empathie' (ze zijn "boos over het beleid") en wordt hun ideologie behandeld als een te managen misverstand.
Conclusie
De analyse van Sterkenburg is exemplarisch voor een academische en bestuurlijke elite die denkt boven de partijen te staan, maar ondertussen de status quo bewaakt. Door extreemrechts geweld te historiciseren als een cyclisch natuurverschijnsel en tegelijkertijd te pleiten voor het 'ruimte geven aan boosheid', miskent zij dat deze "boosheid" actief wordt gevoed door politieke actoren en institutionele structuren.
De weigering om extreemrechts te bestrijden als een fundamenteel kwaad dat absolute intolerantie vereist (de Paradox van Tolerantie van Karl Popper), gecombineerd met de actieve uitsluiting van dissidente stemmen aan de linkerkant binnen organen zoals het 4 en 5 mei comité, maakt dit polderperspectief tot een noodzakelijke rader in de machine die extreemrechts in Nederland juist normaliseert en faciliteert.
Reacties