Een Duidelijk en Actueel Gevaar voor de Nederlandse Rechtsstaat
De volkse uitstraling van de BoerBurgerBeweging (BBB), met haar appèl op "noaberschap" en "gezond verstand", verhult een politiek programma dat allesbehalve goedaardig is. Het verkiezingsprogramma 2025-2029 van de partij is niet zomaar een conservatieve agenda; het is een fundamentele aanval op de Nederlandse rechtsstaat, waarbij uitsluitende retoriek en autoritaire voorstellen worden ingezet die de onmiskenbare kenmerken van een fascistisch traject dragen. Dit afdoen als populistische hyperbool is het negeren van het duidelijke en actuele gevaar dat het vertegenwoordigt.
Een hoeksteen van elke liberale democratie is de scheiding der machten en respect voor onafhankelijke instituties. Het BBB-programma behandelt deze 'checks and balances' als hinderlijke obstakels. De partij richt haar pijlen expliciet op de rechterlijke macht en stelt voor de Raad van State te "versterken" om politiek ongewenste uitspraken, zoals die over stikstof, te voorkomen en de "politieke kleuring" ervan te verminderen. Dit is een nauwelijks verhulde dreiging om het hoogste bestuursrechtscollege van het land ondergeschikt te maken aan de wil van de uitvoerende macht. Bovendien getuigt het voorstel om het VN-Vluchtelingenverdrag eenzijdig op te zeggen en om collectieve rechtszaken tegen de overheid te beperken van een diepe minachting voor het internationaal recht en de mechanismen die burgers in staat stellen de macht ter verantwoording te roepen.
Deze autoritaire impuls wordt gevoed door een klassieke zondebokstrategie. Het document geeft onophoudelijk "massa-immigratie" de schuld van tal van maatschappelijke misstanden, van de woningcrisis tot een gevoel van culturele vervreemding. Dit narratief creëert een duidelijke 'ander' – de migrant, de vluchteling, de moslim – die de schuld krijgt van de angsten van de 'autochtone' bevolking. De voorgestelde oplossingen zijn huiveringwekkend discriminerend: het beëindigen van de voorrang voor statushouders bij huisvesting, het verbieden van de openbare gebedsoproep en het stoppen van de oprichting van nieuwe islamitische scholen. Dit is geen beleid; het is de doelbewuste marginalisering van minderheidsgroepen, verpakt in de taal van het beschermen van een "niet onderhandelbare" Nederlandse cultuur.
Het programma completeert dit gevaarlijke drieluik door haar uitsluitende nationalisme te koppelen aan een roep om een machtigere, gemilitariseerde staat. Het pleit voor een forse verhoging van de defensie-uitgaven, een permanent gestationeerde brigade in het buitenland en de beperking van fundamentele rechten zoals de demonstratievrijheid. De partij positioneert zichzelf als de enige entiteit die "levert", de belichaming van de wil van een "stille meerderheid" die een sterke hand nodig heeft om de orde te herstellen. De combinatie van het ondermijnen van de rechtsstaat, het tot zondebok maken van minderheden en het promoten van een autoritaire staat is de schoolboekdefinitie van een glijbaan richting fascisme.
De reactie op deze dreiging moet krachtig en ondubbelzinnig zijn.
Andere politieke partijen moeten weigeren deze agenda te normaliseren. Ze moeten een cordon sanitaire vormen, niet noodzakelijkerwijs rond de partij zelf, maar rond haar anti-constitutionele voorstellen. Ze moeten de moed hebben om deze plannen te benoemen voor wat ze zijn – een bedreiging voor de democratie – en weigeren om afgezwakte versies van BBB's uitsluitende taal over te nemen in een misplaatste poging om stemmen te winnen.
De media hebben een diepgaande verantwoordelijkheid om verder te kijken dan de politieke paardenrace. Het is niet genoeg om enkel te berichten over de voorstellen van BBB. Journalisten moeten consequent context bieden, constitutionele experts raadplegen en aan het publiek uitleggen waarom deze plannen de fundamenten van het Nederlandse rechtssysteem ondermijnen. Het factchecken van de zondeboknarratieven en het benadrukken van de menselijke kosten van dit beleid is van het grootste belang.
Tot slot kan het publiek zich geen zelfgenoegzaamheid veroorloven. Het verdedigen van de democratie is een actieve, geen passieve, bezigheid. Dit betekent het aangaan van moeilijke gesprekken, het steunen van maatschappelijke organisaties die de mensenrechten en de rechtsstaat beschermen, en het gebruiken van de kracht van de stembus en vreedzaam protest om deze autoritaire visie voor Nederland te verwerpen. Het negeren van de waarschuwingssignalen in dit manifest is een luxe die we ons niet kunnen veroorloven. De Nederlandse rechtsstaat is zwaar bevochten; deze mag niet verloren gaan door apathie.
Reacties